Anal Fistül

Anal fistül, anal kanalın iç kısmı ile makat çevresindeki deri arasında oluşan anormal bir tüneldir. Çoğunlukla, makat çevresinde gelişen ve içi iltihap dolu bir apsenin boşalması sonrasında ortaya çıkar. Apse boşaldıktan sonra geride kalan bu tünel iyileşmez ve kronik bir hastalık hâline gelir.

Anal Fistülün Özellikleri:

İçeriden başlayıp cilde açılan bir tünel şeklindedir.
Sürekli akıntıya neden olabilir.
Kendiliğinden iyileşmeyen, mutlaka tıbbi veya cerrahi tedavi gerektiren bir durumdur.

Nadir Görülen Durumlar:

Kadın hastalarda fistül tüneli vajinaya kadar uzanabilir.
Erkek hastalarda ise testis derisine kadar ilerleyebilir
Fistül tünelleri mesaneye, kalın bağırsağa da açılabilir, Rektovesikal Fistül
Bazı fistüller ise cilde kadar ulaşmayıp, doku içinde “kör uç” (çıkmaz sokak) olarak sonlanabilir.
At nalı Fistül ( Horseshoe)

Anal Fistül Ne Kadar Yaygındır? (Epidemiyoloji)

Toplumda Görülme Sıklığı

Anal fistül, makat bölgesinin sık görülen hastalıklarından biridir

Prevalans: 100.000 kişide 8–10
Türkiye’de yıllık yeni vaka sayısı: 10.000–20.000 arası tahmin edilmektedir.

Cinsiyet ve Yaş Dağılımı

Erkeklerde 3 kat daha fazla görülür (E/K oranı: 3:1).
En sık 30–50 yaş arasında ortaya çıkar.

Irk ve Coğrafyanın Etkisi

Anal fistül oluşumunda belirgin bir genetik yatkınlık gösterilememiştir.
Farklı coğrafyalarda görülme sıklığı daha çok beslenme ve yaşam tarzı ile ilişkilidir.

Batı toplumlarında:

Liften fakir, işlenmiş gıdalar
Sık kabızlık
Zorlu dışkılama
→ Bu faktörler fistül riskini artırır.

Asya ve Afrika toplumlarında:

Liften zengin geleneksel beslenme
Daha az kabızlık
→ Fistül sıklığı görece daha düşüktür.

Anal Fissür ve Anal Fistül Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki hastalık isim benzerliği nedeniyle sık karıştırılır:

Anal Fissür

Anal kanalın iç yüzeyindeki mukoza tabakasında oluşan küçük bir yırtıktır.
Kâğıt kesiğine benzer

Anal Fistül

İç boşluk ile dış deri arasında oluşan tünel yapısıdır.
Genellikle apse sonrası oluşur.

Her ikisi de ağrıya neden olabilir, ancak nedenleri ve tedavileri tamamen farklıdır.

Anal Fistül Neden Olur?, Kendinizi Suçlamayın ??

Anal fistülün en yaygın nedeni (%90’ı aşkın oranda), makat kanalının içinde bulunan küçük anal salgı bezlerinin tıkanması ve enfekte olmasıdır. Tıkanan bez, bir apse (iltihap kesesi) oluşturur. Bu apse cerrahi olarak boşaltıldığında veya kendiliğinden patladığında, geride iyileşmeyen bir tünel kalır ve bu kanal kalıcı hale gelerek fistülü oluşturur.

Anal fistülün ortaya çıkması, sizin herhangi bir kabahatiniz, yanlış bir davranışınız veya eksik hijyeniniz sonucu değildir. Bu durum, büyük oranda sizin kontrolünüz dışındaki tıbbi bir sürecin (anal bezlerin tıkanması ve iltihaplanması) sonucudur. Bu nedenle, kendinizi suçlamamalısınız. Deneyimli bir progtologa, yada hatta bu konuda çalışan Anal Fistül Uzmanına danışınız.

Bu ana neden dışında, aşağıdaki durumlar da anal fistül oluşumuna yol açabilir veya zemin hazırlayabilir

Crohn Hastalığı: Bağırsakları tutan kronik bir iltihabi hastalıktır ve fistül oluşumunda önemli bir risk faktörüdür.
Divertikülit: Bağırsak duvarındaki keseciklerin (divertikül) iltihaplanması.
Geçirilmiş Cerrahi Müdahaleler: Hemoroid veya anal fissür ameliyatları gibi bölgedeki önceki operasyonlar.
Travma: Makat bölgesine gelen darbeler veya yaralanmalar.
Pelvik Radyoterapi (Işın Tedavisi): Kanser tedavisi için uygulanan radyoterapi, doku hasarına neden olabilir.
Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar
Tüberküloz (Verem)
Bağışıklık Sistemini Baskılayan Hastalıklar veya İlaçlar
Rektum veya Anal Kanal Kanseri (Nadir bir neden olarak)

Anal Fistül Kansere Dönüşür mü?

Nadiren Kansere Dönüşebilir , Çok uzun yıllar (genellikle 10 yıl ve üzeri) tedavi edilmemiş, kronik iltihabın devam ettiği fistüllerde çok nadiren kanser gelişme riski bulunur. Süregelen iltihap ve tekrarlayan iyileşme süreçleri, hücrelerde değişikliklere (displazi) yol açabilir ve bu durum uzun vadede skuamöz hücreli karsinom gibi bir kanser türünün oluşmasına zemin hazırlayabilir (Resim 6) . Ancak bu, oldukça nadir görülen bir komplikasyondur ve fistülün uygun sürede ve doğru yöntemlerle tedavi edilmesi bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Anal Fistülün Belirtileri Nelerdir?

Anal fistülün başlıca belirtileri şunlardır:

Akıntı: Makattan irinli, kanlı, sulu veya sümüksü kıvamda, kötü kokulu bir akıntı gelmesi. Bu akıntı iç çamaşırda sürekli lekelere neden olur
Ağrı ve Şişlik: Özellikle oturma ve hareket sırasında artan, bölgede devamlı bir ağrı, hassasiyet ve şişlik.
Kaşıntı (Pruritus): Akıntının neden olduğu tahriş sonucu makat çevresinde şiddetli ve rahatsız edici bir kaşıntı.
Kızarıklık ve Tahriş: Akıntıya bağlı olarak ciltte kızarıklık ve tahriş oluşumu.
Ateş ve Halsizlik: Özellikle fistüle eşlik eden bir apse (iltihap birikmesi) varsa ateş, titreme ve genel bir halsizlik görülebilir.
Dışkılama Sırasında Ağrı: Bağırsak hareketleri sırasında ağrıda artış.

Kadınlarda görülebilen ek belirtiler:

Vajinal bölgede nedensiz akıntı, tahriş veya kötü koku, gaz çıkması (fistül yolunun vajinaya yakın olması durumunda).

Anal Fistül (Fistül) Tanısı Nasıl Konur?

Fistül teşhisi, deneyimli bir uzman için genellikle oldukça net olan bir süreçtir. Doğru tanı, doğru tedavinin ilk ve en önemli adımıdır.

Tanı süreci şu adımlardan oluşur:.

Ayrıntılı Muayene ve Fizik Muayene:

Şikayetlerinizi detaylıca dinler.
Görsel (inspeksiyon) ve dijital (rektal) muayene yapar. Dış fistül ağzı aranır, akıntı kontrol edilir ve fistül yolunun seyri hakkında ön bilgi edinilir.

Anal fistülün iç ağız ve diş ağzı arasında tünelin parmak ile hissedilmesi Anal fistül tedavisinde en kritik aşama, fistülün iç ağzını (internal orifice) ve dış ağzını (external orifice) doğru tespit etmektir.
Çünkü fistül, basit bir tünel değildir; makat kasları ile ilişkisi, tünelin yönü, yan kolları ve iç/dış açıklıkların yerleşimi tedavinin başarısını doğrudan belirler. Goodsall Kuralı (Goodsall Rule)

Görüntüleme Yöntemleri

Anal Ultrason (Endoanal USG): Ağrısız bir yöntemdir. Fistül yolunun derinliği, sfinkter kaslarıyla ilişkisi ve iç ağzının yeri net olarak görüntülenir. Fistül tanısında altın standart yöntemlerden biridir )
Pelvik MRG (Manyetik Rezonans): Özellikle karmaşık, yüksek seviyeli veya Crohn hastalığına bağlı fistüllerde en detaylı bilgiyi sağlayan yöntemdir.

Endoskopik İncelemeler:

Anoskopi: Anal kanala yerleştirilen, ışıklı küçük bir kamera (anoskop) yardımıyla fistülün iç ağzının (anal kanaldaki açıklığın) görülmesi sağlanır.
Sigmoidoskopi / Kolonoskopi: Özellikle altta yatabilecek Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarını ekarte etmek için yapılır. Sigmoidoskopi, kalın bağırsağın son kısmını incelerken; kolonoskopi tüm kalın bağırsağın değerlendirilmesini sağlar.

Goodsall Kuralı (Goodsall Rule) Nedir?

Goodsall kuralı, dış ağızın konumuna bakarak iç ağzın nerede olduğunu tahmin etmeye yarayan klasik anatomik rehberdir.

Kısaca:

Ön yarımda olan fistüller (saat 9–3 arası): genellikle düz ve aynı seviyede iç ağıza gider.
Arka yarımda olan fistüller (saat 3–9 arası): sıklıkla kavisli ve arka orta hatta açılan bir iç ağıza sahiptir.
Dış ağız anüsten 3 cm’den uzaksa: kural çoğunlukla işlemez → kompleks fistül ihtimali yüksektir.

Bu kural, özellikle ilk muayenede fistülün haritasını çıkarmak için yol göstericidir.

Anal Fistül Çeşitleri ve Sınıflaması

Anal fistüller, genellikle Parks Sınıflaması‘na göre, fistül yolunun makat kasları (sfinkterler) ile olan ilişkisine göre sınıflandırılır. Bu sınıflama, cerrahi tedavinin doğru bir şekilde planlanması için büyük önem taşır.

İntersfinkterik Fistül (Tip 1):

Fistül yolu, iç ve dış makat kasları arasındaki bölgeden ilerler.
En yaygın görülen tiptir; anal fistüllerin yaklaşık %70’ini oluşturur.

Transfinkterik Fistül (Tip 2):

Fistül yolu, hem iç hem de dış makat kaslarını geçerek cilde ulaşır.
Anal fistüllerin yaklaşık %25’ini bu grup oluşturur.

Suprasfinkterik Fistül (Tip 3):

Fistül yolu, makat kaslarının üst kısmından dolaşarak seyreder.
Nispeten nadirdir; anal fistüllerin yaklaşık %5’ini oluşturur.

Ekstrasfinkterik Fistül (Tip 4):

Fistül yolu, makat kaslarını tamamen dışarıdan dolanarak, rektum ile cilt arasında geniş bir tünel oluşturur.
En nadir görülen tiptir; vakaların yaklaşık %1’inden sorumludur.

Karmaşık Anal Fistül (Kompleks Anal Fistül)

Birden fazla makat çevresinde delik olması
Makat kaslarından geçen derin veya kavisli bir fistül tüneli
Önceki ameliyatlara rağmen tekrarlayan fistüller
Rektovajinal Fistüller
At nalı Fistül ( Horseshoe)

Bu vakalar, mutlaka bir kolorektal cerrahın uzmanlığını gerektirir

At nalı Fistül ( Horseshoe)

Fistül Tipi Neden Önemlidir?

1) Tedavi planını belirler.

Basit ve kompleks fistüllerin tedavisi tamamen farklıdır.

2) Nüks (tekrarlama) riskini etkiler.

Doğru sınıflama = daha düşük nüks oranı

3) İnkontinans (gaz/dışkı kaçırma) riskini belirler.

Hedef: Makat kaslarını koruyarak tedavi etmek.

Fistüller Hangi Hastalıklarla Karıştırılabilir veya Birlikte Görülebilir?

Anal fistül, belirtileri benzeyen veya birlikte bulunabilen başka hastalıklarla karıştırılabilir. Bu hastalıklar şunlardır:

Kıl Dönmesi (Pilonidal Sinüs):
Perianal Apse: Her makat apsesi fistüle dönüşmez, ancak her fistül bir apse ile başlar.
Crohn Hastalığı: İltihabi bir bağırsak hastalığı olan Crohn, özellikle inatçı veya çok sayıda fistülün altında yatan ana neden olabilir.
Hidradenitis Suppurativa: Koltuk altı, kasık gibi bölgelerdeki ter bezlerinin kronik iltihabi bir hastalığıdır ve makat bölgesinde de benzer lezyonlara yol açabilir.

Anal Fistül Önlenebilir mi? / Risk Nasıl Azaltılır?

Her ne kadar tüm anal fistüller %100 önlenemese de, riski azaltmak mümkündür. Ancak, bazı yaşam tarzı düzenlemeleri ve erken dönemde doğru yaklaşım fistül riskini azaltabilir veya mevcut fistülün tekrarlama olasılığını düşürebilir.:

Kabızlığı Önleyin: Kabızlık, makat çevresinde aşırı basınç ve mikrotravmalara yol açarak bezlerin tıkanma riskini artırabilir. Bu, ilaç ve diyet düzenlemeleri (lifli gıda tüketimini artırmak, bol su içmek) ile sağlanabilir.
Tuvalette Uzun Süre Oturmayın ve Aşırı Ikınmayın: Bu durum, makat bölgesindeki basıncı artırarak anal bezlerin tıkanma riskini yükseltir
Beslenmenize Dikkat Edin: Acılı, baharatlı veya çok asidik gıdalar doğrudan fistül nedeni değildir, ancak bölgeyi tahriş ederek ağrı ve akıntı şikâyetini artırabilir.
Alkolden Tüketimini Sınırlayın Kaçının: Bira, şarap, viski gibi malt içkiler ve diğer alkollü içecekler aşırı tüketimi anal tahrişi riski arttırabilir.
Hijyene Özen Gösterin: Anal bölgeyi ılık suyla veya pH dengeli yumuşak temizleyicilerle yıkayın; sabun, kolonya gibi kimyasallardan kaçının. Yıkama sonrası bölgeyi tamamen kurulayın, nem cilt tahrişini artırır. Yaz aylarında sırt teri makat çevresinde tahrişe yol açabilir; bu nedenle pamuklu ve bol iç çamaşırları tercih edin, gerekirse gün içinde değiştiri
Bağışıklığınızı Güçlü Tutun: Düzenli uyku, stres kontrolü, sigaranın bırakılması ve dengeli beslenme, vücudun enfeksiyonlara karşı direncini artırır. Şeker hastalığı veya bağışıklık baskılayıcı tedavi alıyorsanız, düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Anal Fistülüm Olduğundan Şüpheleniyorum, Hangi Doktora / Uzmana Gitmeliyim?

Doğru teşhis ve tedavi için bir Proktoloji Uzmanına, Kolorektal Cerraha veya deneyimli bir Fistül Konusunda uzmanlaşmış Genel Cerraha başvurmanız çok önemlidir. Bu uzmanlar, makat bölgesinin kompleks anatomisini iyi bilir ve fistülünüzün tipine göre en uygun ve güvenli tedavi yöntemini planlayabilir.

Unutmayın, erken ve doğru tanı, tedavi başarısını ve nüks (tekrarlama) riskinin azalmasını doğrudan etkiler.

Uzmanlık ve Akademik Deneyim

Prof. Dr. Mustafa Ateş’in anal fistül tedavisi alanındaki uzmanlığı, 27 yıllık meslek hayatına ve bu süreçte gerçekleştirdiği kapsamlı hasta tedavilerine dayanmaktadır.

Öncü Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Fistül tünellerinin haritasını çıkarmak ve özellikle karmaşık vakalarda iç açıklıkları doğru bir şekilde belirlemek zor olabilmektedir. Kliniğimizde bu zorluğun üstesinden gelmek için her hastaya Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) yapılarak fistülün 3 boyutlu görüntüsü elde edilir. Bu görüntüler, radyologlar ve konsültan cerrahlar tarafından birlikte değerlendirilir ve her hasta için kişiye özel bir cerrahi planlama yapılır.

Uygulanan tedavi seçenekleri arasında seton yerleştirme ve fistülotomi gibi standart yöntemlerin yanı sıra, karmaşık anal fistüller için LIFT (Intersfinkterik Fistül Yolunun Bağlanması) ve FİPS , Fistül Lazer gibi ileri cerrahi teknikler de yer almaktadır.

Uluslararası Düzeyde Tanınan Uzmanlık

Prof. Dr. Mustafa Ateş, üyesi olduğu Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği’nin yurt dışı eğitim bursu ile 2011 yılının Ekim-Aralık ayları arasında 3 ay boyunca ABD’deki Washington University School of Medicine bünyesinde yer alan Barnes Jewish Hospital’da, Prof. Dr. James W. Fleshman Jr. denetiminde, Kolon ve Rektal Cerrahi Departmanı’nda bilimsel çalışmalar yürütmüştür.

Ayrıca, üyesi olduğu Avrupa Kolorektal Cerrahi Derneği (ESCP)‘nin üst kuruluşu olan Avrupa Cerrahi Derneği tarafından Dublin, İrlanda’da düzenlenen European Board of Surgical Qualification (EBSQ) Kolorektal Cerrahi sınavlarını Eylül 2015 tarihinde başarıyla tamamlayarak “Kolorektal Cerrahi Uzmanı” sertifikası almaya hak kazanmıştır. Hale hazırda İstanbulda Anal fistül uzmanı “İstanbul anal fistül Merkezi” olarak çalışmaktadır